16.9 C
شهر مقدس قم
۲۳ مهر ۱۳۹۸
ورود / عضویت
اخبار معاونت ها

ضرورت سیستم حمل‌ و نقل کارآمد و پایدار در شهر مقدس قم

شهر مقدس قم به‌عنوان یکی از متراکم‌ترین شهرهای ایران و دومین شهرمذهبی کشور همواره با مشکل حمل ‌ونقل مواجه بوده است.

برای بررسی وضعیت سیستم حمل‌ و نقل یک شهر باید ابتدا دیدگاه‌ها و نظرات راهبردی مدیریت شهری را در این زمینه مورد بررسی و تحلیل قرار داده تا از این طریق بتوانیم وارد مقوله ی ترافیک شده و دلایل ایجاد مشکلات را از ابعاد مختلف بررسی تا بتوانیم راهکاری مناسب در جهت کاهش معضلات ترافیکی در این شهر را تبیین نماییم. به دلیل گستردگی موضوع، ضروری است در چند مبحث این مقوله را مورد تحلیل قرار دهیم تا به آن چه مورد نظر است برسیم. لذا هر مبحث مقدمه و پیش‌نیاز مبحث بعدی می‌باشد.

برنامه‌ریزی حمل‌ و نقل از دیدگاه مدیریت شهری

یکی از مهم‌ترین زیرمجموعه یا زیر سیستم های شهری، سیستم حمل‌ و نقل می‌باشد و اگر بخواهیم پیشرفت و درجه نگرش و فرهنگ مکانی را مورد سنجش قرار دهیم، باید نظری به سیستم دسترسی‌ها و شبکه‌بندی آن مکان بیافکنیم. حال اگر سیستمی استوار پدید آید که بتواند این رفت‌ و آمدهای انسانی و حمل کالاهای موردنیاز آن‌ها را در این فضا به‌صورت صحیح تنظیم نماید، می‌توان یک برنامه‌ریزی حمل‌ و نقل اثربخش را بررسی نماییم. در یک تعریف سیستماتیک؛ برنامه‌ریزی حمل‌ و نقل، فن نظام‌یافته‌ای از تجزیه‌ وت حلیل، تشخیص و راهکار در حمل‌ و نقل و ترافیک است. هدف کلی از ایجاد برنامه‌ریزی سیستم حمل‌ و نقل، ایجاد ایمنی و سیستمی کارا و مناسب در ارتباط با نیازهای جاری و آینده و اولویت‌های جامعه است. این برنامه موجب تحرک در توسعه اقتصادی و اجتماعی خواهد شد. کلمه ی ترافیک، خود گویای تبادل فرهنگی و اقتصادی و بالطبع حرکت انسان‌ها و کالا از نقطه‌ای به نقطه ی دیگر است. بدیهی است که انسان‌ها برای رفع نیازهای خود احتیاج به احداث معابر، همچنین تهیه ی وسائط نقلیه با نگاهی دقیق و موشکافانه به موضوع خواهند داشت و چنان که پیداست بدون یک برنامه‌ریزی دقیق حمل‌ و نقل مناسب رفع نیازها و اشکالات موجود ممکن نمی‌شود. برای رسیدن به نقطه ی مطلوب در این زمینه باید هدف‌گذاری دقیق انجام شود. بنابراین به تشریح مختصری از این موضوع می‌پردازیم.

اهداف برنامه‌ریزی حمل‌ و نقل

در برنامه‌ریزی این سیستم، هدف بهبود بخشیدن به وضعیت موجود موردنظر می‌باشد. اهدافی را که در برنامه‌ریزی حمل‌ و نقل دنبال می‌شود می‌توان چنین بیان نمود.

۱-صرفه جویی در سیستم مالی ایجاد تحرک، فعالیت و کار آیی در سیستم اقتصادی.

۲-برنامه‌ریزی دقیق در راستای توسعه آینده و در جهت شناخت توسعه و پیشرفت در آینده و رفع نیازهای سفر.

۳-داشتن اولویت بندیهای صحیح در احداث توسعه و بهبود وضعیت راه‌ها.

۴- ارائه برنامه و راهکارهایی در چارچوب منطقی برای نگهداری و حفظ محیط‌زیست به بهترین شکل ممکن.

۵-ایجاد جهش و فعالیت اقتصادی بهینه با پایین آوردن هزینه‌های حمل‌ و نقل.

۶-تنظیم زمان لازم جهت احداث معابر و نگهداری معابر موجود برحسب نیازهای آینده.

۷-برنامه‌ریزی جهت ایمن نمودن راه‌ها و وسائط نقلیه.

۸-برنامه‌ریزی اصولی با استفاده از فناوری پیشرفته در جهت کاهش و به حداقل رساندن تصادفات.

نقش حمل‌ و نقل پایدار در توسعه شهری

حمل‌ و نقل پایدار به این معناست که ایجاد الگویی که بر اثر گسترش جمعیت شهر و توسعه ی فعالیت‌های اقتصادی، اجتماعی (که طبیعتاً از عوامل ترافیک‌زا هستند) سیستم حمل‌ و نقل به مشکل برخورد نکند و پایدار باشد. مهم‌ترین مکانیزم برای تسریع توسعه ی شهرنشینی ایجاد زیرساختی مطمئن در زمینه‌هایی نظیر تأمین آب آشامیدنی، شبکه ی برق و ایجاد امکانات حمل‌ و نقل است. پایدار شدن یک سیستم نیاز به یک برنامه‌ریزی دقیق و اصولی دارد. عدم‌کفایت سیستم موجود با مدیریت‌های موازی در بخش مدیریت ترافیک شهری موجب افزایش فاصله بین تقاضا و عرضه ی امکانات حمل‌ونقل شده است. پایداری تنها با ایجاد تغییرات در طراحی، الگوهای استفاده و مدیریت وسایل نقلیه حاصل نمی‌شود بلکه باید تغییراتی در نحوه ی تفکر نسبت به شناخت و ارزشیابی راهکارهای ممکن برای حل مشکلات حمل‌ و نقل ایجاد شود. یک سیستم حمل‌ و نقل پایدار نیازمند فعالیت‌هایی بیش از کنترل آلودگی هوا، ترافیک یا کاهش مصرف سوخت است و بررسی‌ها نشان داده که هیچ راه‌حل منفردی برای حل مشکلات پیچیده ی حمل‌ و نقل وجود ندارد و رفع چنین مشکلی نیازمند یک سازوکار جامع، پویا و قابل‌اطمینان است. مدیریت پایدار حمل‌ و نقل اثرات توسعه حمل‌ و نقل را روی کارایی اقتصادی، موضوعات زیست‌محیطی، مصرف منابع، کاربری اراضی و عدالت اجتماعی مورد توجه قرار می‌دهد و به کاهش اثرات زیست‌محیطی، افزایش بازدهی سیستم حمل‌ ون قل و بهبود وضعیت زندگی اجتماعی کمک می‌کند و بدون سازمان‌دهی مجدد استراتژی‌ها، سیاست‌ها و برنامه‌ها قابل‌دستیابی نخواهد بود. واقعیت این است که وضعیت جابه‌جایی مردم در دنیای امروز نامطلوب است و بدون انجام اقدامات اصلاحی و پیشگیرانه، بدون شک در آینده ی نزدیک تبدیل به یک بحران خواهد شد. به همین جهت هم کشورهای توسعه‌یافته و هم درحال‌توسعه ناگزیر به حرکت به‌سوی مدیریت پایدار حمل‌ونقل هستند و برای حل معضلات عدیده ترافیکی در شهرها باید مبانی و اصول حمل‌ و نقل پایدار را به‌عنوان مرکز ثقل برنامه‌های آتی حمل‌ و نقل مدنظر قرار دهند. روند سریع صنعتی‌شدن در جهان، موجب رشد سریع شهرنشینی شده است و همین پدیده ی پایداری در توسعه ی شهری وجود یک حمل‌ و نقل مطلوب را در کشورهای جهان نشان می‌دهد. مشکلات زیست‌محیطی و رشد سریع حمل‌ و نقل موتوری و فرسودگی آن در کشورهای درحال‌توسعه باعث مرگ زودرس ناشی از آلودگی هوا شده است.

حمل‌ و نقل پایدار، یک ضرورت

‌یک شهر مدرن باید دارای یک سیستم حمل‌ و نقل کارآمد و گسترده برای ایجاد ارتباطات، دسترسی و ارتباط مابین مناطق مختلف آن باشد. یک سیستم حمل‌ و نقل جامع، مشکلات متعددی نظیر آلودگی هوا، آلودگی صدا، جداسازی زیستگاه‌های گونه‌های وحشی، ترافیک را رفع می‌کند. هدف از ایجاد سیستم حمل‌ونقل پایدار«مؤثرترین و راحت‌ترین طریق جابه‌جایی مردم و وسایل نقلیه با کمترین میزان مصرف انرژی با مقبول‌ترین هزینه است».

ارکان حمل‌ و نقل پایدار (طبق گزارش بانک جهانی)

رکن اقتصادی و مالی که شامل مناسب بودن ساختار سازمانی، اقدامات و سرمایه‌گذاری برای زیر‌ساخت‌های حمل‌ و نقل است.

رکن زیست‌محیطی و اکولوژیکی که شامل بررسی چگونگی سرمایه‌گذاری برای حمل‌ و نقل و انتخاب اشکال مختلف حمل‌ و نقل که روی کاهش مصرف انرژی و انتشار آلاینده‌ها اثر می‌گذارد، است.

رکن اجتماعی که بر کافی بودن دسترسی به خدمات حمل‌ و نقل برای همه ی اقشار جامعه تأکید دارد.

امروزه در کشورهایی که سیستم‌های ناپایدار حمل‌ ونقل در حال شکل‌گیری است، توسعه ی حمل‌ و نقل اغلب به‌ غلط به فعالیت‌هایی نظیر ساخت‌‌وساز پل‌ها، عریض کردن جاده‌ها و ایجاد سیستم‌های حمل‌ و نقل سریع تعبیر می‌شود. اگرچه حمل‌ و نقل پایدار شامل همه ی این تکنیک‌ها می‌شود ولی فقط زمانی سیستم حمل‌ونقل پایدار تلقی می‌شود که به‌طور همه‌جانبه تمامی جنبه‌های اجتماعی، اقتصادی و زیست‌محیطی را مورد توجه قرار دهد. آمایش سرزمین با حداقل نیاز به سفر، تناسب با نیازهای تمامی اقشار جامعه، استفاده از روش‌های حمل‌ و نقل با کمترین اثرات سوء زیست‌محیطی و حداقل استفاده از منابع مالی و انسانی به‌عنوان جنبه‌های متفاوت یک سیستم حمل‌ و نقل پایدار مطرح‌شده‌اند. این سیستم روی جابه‌جایی مردم به‌جای وسایل نقلیه متمرکز می‌شود که عملاً موجب کاهش آلودگی هوا و ترافیک فزاینده می‌شود. پایداری با تغییر در رفتارهای مردم به دست می‌آید. زمانی که مردم کاملاً از اثرات منفی انتخاب نحوه ی جابه‌جایی خود مطلع شدند، آنگاه داوطلبانه به کاهش مصرف منابع طبیعی و کاهش اثرات مخرب حمل‌ و نقل کمک خواهند کرد. در مبحث بعدی سعی می‌شود انواع سیستم حمل‌ونقلی و راهکارهای توسعه در این حوزه موردبررسی قرار گیرد تا در نهایت به یک نقطه ی مطلوب در زمینه بهتر کردن این مقوله در شهر مقدس قم برسیم.

منبع:روزنامه گویه استان قم