25.2 C
شهر مقدس قم
۲۹ شهریور ۱۳۹۸
ورود / عضویت
اخبار سازمان فرهنگی

آسیب های فرهنگی و اجتماعی شهر قم نیاز به التیام دارد

با توجه به رشد و توسعه شهرها، بروز برخی از آسیب ها و معضلات، اجتناب ناپذیر است، اما باید باور کنیم آسیب های فرهنگی و اجتماعی نهفته زیر پوست شهر، نیاز به التیام دارد و بدون ارتقای فرهنگ شهروندی و شهرنشینی نمی توان برخی از آسیب ها را از میان برد.

با توجه به رشد و توسعه شهرها، بروز برخی از آسیب ها و معضلات، اجتناب ناپذیر است، اما باید باور کنیم آسیب های فرهنگی و اجتماعی نهفته زیر پوست شهر، نیاز به التیام دارد و بدون ارتقای فرهنگ شهروندی و شهرنشینی نمی توان برخی از آسیب ها را از میان برد.

همچنین برای ساختن شهری خوب، علاوه بر برنامه ریزی و مدیریت شهری، نیازمند شهروندانی همراه و آگاه هستیم که سهم مشارکتی بالایی در بهبود وضعیت شهر داشته باشند، در این میان اگر فرهنگ شهروندی به خوبی نهادینه شود، بسیاری از دغدغه های پیچیده شهری نیز، حل شدنی است.

قم؛ به عنوان پایتخت فرهنگی جهان اسلام و تشیع و ام القرای اسلامی و کلانشهری در حال رشد نیز علی رغم برخی از پایبندی های مذهبی و گرایش های رفتاری و هویت مذهبی به دلیل عواملی چون مهاجرت و رشد جمعیت، از مشکلاتی چون آسیب های اجتماعی و فرهنگی و حاشیه نشینی مصون نماند و مسئولین فرهنگی را نگران هویت مذهبی این شهر کرد.

افزایش جمعیت در سالهای اخیر در این شهر نظارت های اجتماعی در سطح بومی و مردمی را در قم کاهش داد و مشکلات جدی را در مسائل فرهنگی و اجتماعی شهر به وجود آورد، از طرفی وجود خرده فرهنگ های مختلف که ناشی از ورود فرهنگ های مختلف به واسطه مهاجرپذیری به قم شکل گرفت، گاهی زمینه ناهنجاری ها و قانون گریزی هایی را فراهم کرد.

هنگامی که در نظام فرهنگی و اجتماعی، گستردگی و بی نظمی ایجاد شود، اختلال هایی را در رفتار و منش برخی از شهروندان شاهد خواهیم بود که خود معضلات دیگری را برای شهر رقم می زند و در این باره نیاز به تبیین الگوهای ارزشی و فرهنگ سازی در حوزه شهرنشینی داریم تا بتوانیم مانع از بحران های اجتماعی و فرهنگی شویم.

فرهنگ سازی و آموزش در رفع بحران های فرهنگی و اجتماعی نیاز به تعامل و همراهی دستگاهها و متولیان فرهنگی و مردم دارد، در این میان اگر چه دستگاههای مختلفی در فرهنگ سازی نقش مهمی بر عهده دارند، اما نمی توان نقش راهبردی شهرداری ها را در ارتقای فرهنگ شهری و شهروندی کتمان کرد؛ به خصوص اینکه عمده معضلات اجتماعی نیز ریشه های فرهنگی دارد و گاه آن قدر گسترده است که باید هزینه های هنگفتی برای رفع آن صرف شود.

از این رو شهرداری ها باید به نقش مهم خود در سرمایه گذاری های فرهنگی در جای جای شهر واقف باشند و برای نشاط فرهنگی و اجتماعی و کاهش آسیب ها، برنامه جامعی ارائه دهند، در این زمینه شهرها علاوه بر مدیریت شهری و توجه به مبلمان شهر و عمران و توسعه، نیازمند جریان های حیات بخش فرهنگی در حوزه‌های مختلف هستند تا شهروندان در گذر خدمات و عمران، شهری زیبا و با نشاط با کمترین ضریب آسیب ها را داشته باشند.

برای مقابله با آسیب های اجتماعی، می توان بهترین شیوه ها را برگزید تا ضمن ارتقای سلامت روانی جامعه، شهروندانی قانون مند و آشنا با حقوق شهروندی و فرهنگ شهرنشینی پرورش داد و آن ها را در نشاط اجتماعی شهر سهیم کرده و آسیب ها را یک به یک از میان برداشت.

می توان با راهبردهایی علمی و اجتماعی،فرهنگ غنی مردم را حفظ کرد و همبستگی اجتماعی و فرهنگی به وجود آورد، وقتی بر اثر مهاجرت های گسترده، هویت های اجتماعی مجهولی در تار و پور شهر شکل می گیرد چاره ای به جزء سرمایه گذاری های فرهنگی و ارتقای سطح فرهنگ و از میان بردن تعارض های فرهنگی نداریم، در این مسیر شهرداری ها به لحاظ آشنایی با بافت های شهری می توانند نقش مهمی را در توسعه فرهنگی شهر ایفا کنند.

البته شرایط اقتصادی و مسائل مالی حاکم بر مدیریت شهری، گاه موجب می شود که برنامه های فرهنگی در حاشیه قرار گیرد، اما نباید فراموش کرد که برای داشتن شهری ایده آل، نمی توان نسبت به برنامه های فرهنگی و اجتماعی بی تفاوت بود،چرا که بی تفاوتی ها و به حاشیه راندن فرهنگ شهروندی خود آسیب های دیگری به دنبال دارد.

وقتی شهرداری ها در تامین امنیت روحی و روانی شهر و جلوگیری از بی نظمی و هرج و مرج دارای وظایف گسترده ای هستند، باید در حوزه مسائل فرهنگی و اجتماعی نیز رویکردی نوین و ساختارمند در پیش گیرند تا رشدی متوازن در مدیریت شهری داشته باشیم و اگر عمران و توسعه شهر،فرآیندی سخت افزاری است، توجه به فرهنگ شهرنشینی و گسترش فعالیت های فرهنگی با رویکرد آموزشی و مقابله با آسیب های اجتماعی، رویکردی کاملا نرم افزاری و ضروری است.

مکانیزم های فرهنگی و اجتماعی که از سوی ارگان هایی چون شهرداری ها در جهت ایجاد نشاط فرهنگی و اجتماعی طراحی می شود تا حد زیادی می تواند از آسیب ها جلوگیری کرده و محیطی امن، توام با آرامش تداعی کند، به شرط اینکه این مکانیزم ها و فعالیت ها،عدالت منطقه ای را در نظر بگیرد و بر اساس ظرفیت ها و نیازها طراحی شود تا شهروندانی مشارکت پذیر و آشنا با مسئولیت های فردی و اجتماعی و فرهنگی داشته باشیم.

بی شک نقش شهرداری در نشاط فرهنگی و فرهنگ سازی بی بدیل است و اگر در مدیریت شهری، شاخصه‌های فرهنگی و اجتماعی مورد غفلت واقع شود، به دستاوردهای مهم فرهنگی دست پیدا نخواهیم کرد.

در این باره شهرداری ها می توانند با برگزاری برنامه های متنوع فرهنگی از جمله کتاب خوانی و ایجاد نمایشگاههای تخصصی در معرفی شاخصه های فرهنگی در مدیریت شهری و برگزاری دوره های آموزشی و مهارتی و روی آوردن به رشته های هنری در تبیین فرهنگ و پیشگیری از آشفتگی و سلیقه محوری در اجرای برنامه ها به رسالت های مهم فرهنگی خود جامه عمل بپوشانند.

رسالت مهمی که می تواند در ایجاد انسجام شهری و ارتقای امنیت و توسعه سازگاری های اجتماعی و فرهنگی در میان شهروندان موثر باشد و سلامت فرهنگی و اجتماعی را توسعه دهد و کلانشهری فرهنگی رقم بزند، البته نباید فراموش کرد که ارتقای فرهنگ شهروندی و به نتیجه رسیدن برنامه های فرهنگی نیازمند سه ضلع مهم مشارکت مردم، رسانه‌ها و سازمان‌های مردم نهاد است.

بی شک در قم؛ که پایتخت فرهنگی و دینی به شمار می رود، انتظار از مدیریت شهری در توسعه فرهنگ و فرهنگ سازی و جهت دادن به رویدادهای مهم فرهنگی به سمت و سوی رفع معضلات و آسیب ها امری مهم و حیاتی است، هر چند در سالهای اخیر توسعه فعالیت های فرهنگی و ایجاد نشاط اجتماعی و فرهنگی توسط مدیریت فرهنگی شهرداری قم، نشان از برنامه ریزی های مدونی در این مسیر دارد، کافیست با جذب مشارکت‌های مردمی، در اعتلای فرهنگی قم و ریشه کن شدن بسیاری از آسیب ها و معضلات، گام های اساسی برداشت و با سرمایه گذاری های فرهنگی در این شهر؛فراتر از امروز را دید.

در این عرصه در جهت رفع آسیب های فرهنگی و اجتماعی، توسط بدنه فرهنگی شهرداری ها، راهکارهای مهمی وجود دارد که می تواند از انحرافات و کجروی ها جلوگیری کرده و بی نظمی های اجتماعی را درمان کند، ایجاد سندی مدون از وضعیت مهاجرپذیری شهر قم و شناسایی دقیق نقاط حاشیه ای و آسیب زای شهری، مطالعه علمی و پژوهشی بر روی داده ها و اطلاعات، استفاده از تجربیات فرهنگی و اجتماعی دیگر شهرها در مواجهه با آسیب ها،بررسی علل وقعی آسیب ها با نگاهی علمی و تخصصی و کارشناسانه،بهره گیری از پژوهشهای راهبردی مراکز علمی و حوزوی،تاثیر بر افکار عمومی در جهت تبیین ضرورت مقابله با آسیب ها و استفاده از ظرفیت ها و سرمایه های اجتماعی از جمله این موارد است.

همچنین استفاده شهرداری ها از ظرفیت شبکه های اجتماعی و فضای مجازی در مسیر فرهنگ سازی، تعامل با رسانه های تاثیر گذار و فرهنگ ساز،پرهیز از نگرش های سیاسی و جناحی در مسائل فرهنگی و اجتماعی،برگزاری دوره های آموزشی اثر بخش در محلات مختلف بر اساس نوع آسیب ها،توسعه برنامه های فرهنگی در مراکز علمی به ویژه مدارس، توجه به مقوله آموزش از دوران کودکی، اعتماد به نسل جوان در ارائه راهکارها، استفاده از ظرفیت نهادهای مردمی در کاهش آسیب ها،برگزاری مسابقات فرهنگی و برپایی نمایشگاههایی با موضوعات مرتبط با آسیب ها و داشتن نگرشی ریشه ای در جهت مقابله با پدیده هایی چون کودکان کار و تکدی گری از اقدامات مهمی است که انتظار می رود بتواند بخش عمده ای از آسیب های فرهنگی و اجتماعی قم را التیام بخشد.

این نوع طراحی های شهری اگر محله محور نیز باشد،پویایی و نشاط روزافزونی به چهره شهر می بخشد و نقاط بحرانی را با مدیریت بهتری، ساماندهی می کند، در این زمینه،آموزش رکن مهمی در ارتقای فرهنگ شهری است اگر قبل از هر چیزی بتوان مشارکت و اعتماد مردم را جلب کرد و آن ها را به سمت و سوی آموزش و فرهنگ سازی ترغیب نمود،تا رسیدن به نقطه مطلوب،فاصله چندانی باقی نمی ماند.

تمرکز جمعیت در برخی از نقاط کم برخودار قم گاهی به لحاظ فرهنگی و اجتماعی، مناطق بحرانی را شکل داده و آلودگی های اجتماعی و فرهنگی در برخی از این مناطق پررنگ تر است به همین دلیل باید برای سرمایه گذاری های فرهنگی نیز چنین مناطقی را شناسایی کرد و مطابق با معضلات و آسیب های منطقه ای، اقدام به نسخه پیچی و ارائه راهکار کرد.

توجه به ماموریت های ذاتی فرهنگی و اجتماعی شهرداری ها و ایجاد انسجام و هماهنگی میان برنامه ها و بهره‌گیری از توانمندی ها و ظرفیت های درون شهری و حضور سمن ها و چهره های شاخص فرهنگی نیز هر یک سهم مهمی در سرمایه گذاری های فرهنگی دارد.

برای داشتن شهری پویا و با نشاط، نیاز به توسعه مراکز تفریحی، ورزشی و فرهنگی داریم تا با ابزارهای مناسبی به مهندسی فرهنگی در سطح شهر بپرداریم و از پس مشکلات و معضلات و آسیب های گوناگون برآئیم.

مدیریت امور فرهنگی در شهرداری ها، کاری سخت و دشوار است و نیاز به نگاهی کارشناسانه، تخصصی و راهبردی دارد به گونه ای که بتوان با برنامه ریزی های مدون بر اساس نیازهای شهری تا دورترین نقاط حاشیه ای شهر و مناطق کم برخوردار را نیز تحت پوشش برنامه های فرهنگی قرار داد.

آسیب هایی که چهره شهر را مخدوش کرده و گاه بی صدا در زیر پوست شهر رخنه می کند در نهایت شهری در هم تنیده و نازیبا به لحاظ فرهنگی و اجتماعی، فراروی شهروندان قرار می دهد، در چنین شهری باید به درستی همه معضلات و آسیب ها را شناسایی و درمان کرد، در این مسیر اگر بتوان اولویت های فرهنگی و اجتماعی را به دور از نگاههای جناحی، حاشیه ای و سلیقه ای احصاء کرد، برنامه ریزی و سرمایه گذاری در پاسخگوئی به مطالبات و نیازهای فرهنگی، کار دشواری به نظر نمی رسد.

وقتی آسیب های اجتماعی همان نقض هنجارها تعبیر می شود و در قالب نابسامانی ها و انحرافات و دردهایی همچون اعتیاد، طلاق، درگیری، تکدی گری، سرقت، خودکشی و ده ها معضل دیگر خود را نشان می دهد، قطعا توجه به فرهنگ شهروندی که مجموعه ای از ارزش‌ها، نگرش‌ها، قوانین مشترک بنیادی و شناخت حقوق و تعهد است می تواند، یک تنه بسیاری از آسیب ها را رفع کند.

فرهنگ شهروندی می تواند جلوی قانون گریزی و اختلالات و بی نظمی های شهری را به خوبی بگیرد و تحولات مهمی را در تار و پود شهر ایجاد کرده و یک مدیریت فرهنگی منسجمی را در شهر حاکم نماید، پایبندی به فرهنگ اصیل دینی و بومی یکی از راهبردهای مهم است که باید در قالب برنامه های متنوع فرهنگی، مانع از توسعه آسیب های فرهنگ و اجتماعی در قم شد.

اگر هویت شهری و دینی را بتوان در قالب برنامه های فرهنگی به خوبی تبیین کرد، ارزشها و هنجارها، جان تازه ای می گیرد و در مناطق و محلات شاهد رشد و شکوفایی فرهنگی خواهیم بود و جامعه ای ارزش مدار و پایبند به برخی از اصول و قوائد متناسب با فرهنگ شهرنشینی تربیت می شود.

شهرداری ها می توانند در قالب برگزاری آئین های ملی و مذهبی، برخی از اهداف مهم فرهنگی قم را دنبال کرده و از سرمایه های فرهنگی نهفته در این آئین ها، در گسترش رفتارهای اخلاق مدارانه در جامعه، نقش مهمی ایفاء کنند.

می توان از تعامل فرهنگ و مدیریت شهری شهر به کالبدی فرهنگی و جریان ساز دست یافت و در طراحی ها و المان های شهری نیز فرهنگ غنی را در سطح شهر به میراث گذاشت، قطعا چنین فرآیندی در حیطه وظایف شهرداری ها می گنجد و با رسالت های فرهنگی آن ها همخوانی و تناسب دارد.

اگر مدیریت فرهنگی شهرداری ها با رویکردهای تخصصی و کاملا کارشناسی، اقدام به آموزش و فرهنگ سازی کنند به نتایج گرانبهایی در کاهش آسیب های اجتماعی و فرهنگی در محیط شهر قم دست خواهیم یافت ضمن اینکه جامعه می تواند به خوبی وظایف گسترده شهرداری ها را در همه ابعادی که وجود دارد لمس کند و فعالیت شهرداری ها را در حد چند وظیفه محدود و معمولی قلمداد نکند.

وقتی قرار است تمامی دستگاههای فرهنگی در کنار هم علیه نابسامانی های فرهنگی بسیج شوند، نمی توانند از اثرگذاری های فرهنگی در محیط شهری به عنوان یکی از رسالت های مهم شهرداری ها غافل باشند، بلکه باید حیطه فعالیت ها را گسترده بینند و البته با برنامه ریزی صحیحی مانع از موازی کاری ها و ارائه طرح های تکراری و بی اثر شوند به خصوص اینکه موازی کاری دستگاه های فرهنگی یکی از عوامل مهمی است که می‌تواند در برنامه های راهبردی مدیریت شهری در عرصه های فرهنگی خلل ایجاد کند.

منبع: روزنامه خراسان